Stress is merkbaar aan lichamelijke, psychische en gedragsmatige symptomen. De manier waarop wij stress ervaren is voor iedereen anders. Dit heeft te maken met voorbeschikkende factoren, denk bijvoorbeeld aan een zwak zenuwstelsel of een langdurige blessure. Daarnaast spelen uitlokkende factoren (het stoten van die zere knie) en bestendigende factoren (jezelf geen rust gunnen omdat je door moet gaan) een rol.

Over de reacties in het lichaam op stress is inmiddels al veel bekend en het onderzoek gaat nog altijd door. Van alle systemen die een rol spelen noem ik hier slechts het hormoonstelsel en het zenuwstelsel.image
Hormonen zijn chemische boodschappers die in de bloedbaan circuleren. Twee voor stress relevante hormonen zijn adrenaline en cortisol. Het hormoon cortisol, ook wel stresshormoon genoemd, zorgt voor een verhoging van het bloedsuikergehalte. Adrenaline (en noradrenaline) zorgen ervoor dat het lichaam een extra inspanning kan verrichten en regelen de vecht en vlucht reactie in het lichaam.
Het zenuwstelsel wordt ingedeeld in een autonoom deel voor bewuste processen (lopen, keuze maken etc.) en animaal deel voor automatische processen (ademen, spijsvertering etc.). Dit animale deel kan weer onderverdeeld worden in een sympatisch deel dat zorgt voor activiteit en parasympatisch deel dat zorgt voor rust, herstel en opbouw.

De vecht of vlucht reactie, of primitieve stressreactie, treedt op bij een acute dreiging, maar ook als gevolg van kou, onthouding van slaap, woede etc. Er is onmiddellijk veel energie beschikbaar om een taak uit te voeren. Een geweldig systeem dat er mede voor gezorgd heeft dat wij nog altijd op de aarde rondlopen. Helaas zijn de eerder genoemde gevaren aangevuld met een grote hoeveelheid sociale en psychologische druk waarop ons lichaam niet weet hoe het moet reageren. Kon je eerst na een gevecht je welverdiende rust nemen, dan dient zich nu een chef aan die zegt dat je het beter had kunnen doen. En dan kan je de daaruit opgebouwde stress niet door een fysieke reactie als vechten of vluchten afbouwen en de extra reserve opgebruiken!

De verschillen in aanleg voor stressgevoeligheid komen ondermeer naar voren in de sympathicus of de aanjager en de parasympathicus of de rem van het autonome zenuwstelsel. Een persoon waarbij door factoren de sympathicus hoger staat afgesteld is ondermeer te herkennen aan een hoekige bouw, sterk spiergestel, is ondernemend en reageert op stress door blozen, emotioneel reageren en direct aan de slag gaan. Iemand waarbij de parasympathicus overheerst is kouwelijk, introvert en snel moe. Deze reageert met vermoeidheid, vergeetachtigheid en depressiviteit op stress. Genoemde omschrijvingen zijn ter indicatie en niet volledig.

Een langdurig hoog stressniveau gaat vaak gepaard met één of meer van de volgende lichamelijke symptomen: Vermoeidheid, spierspanning, hoofdpijn, verstoorde spijsvertering, trillen, beven, oorsuizen, hoge bloeddruk, duizeligheid, oppervlakkige ademhaling, lusteloosheid, huiduitslag, haaruitval, beklemmend gevoel.
Er kunnen aan hart- en bloedvaten, stofwisseling, spierstelsel, zenuwstelsel en immuunsysteem klachten ontstaan. Door de nauwe samenwerking van deze systemen kan een stoornis in het ene systeem leiden tot een stoornis in een ander systeem.

Naast de lichamelijke gevolgen heeft langdurige stress invloed op de psyche. Denk aan verwarring, vergeetachtigheid, ongeconcentreerdheid en intolerantie. Op emotioneel gebied kan je denken aan onrust, depressiviteit, ontevredenheid, kwetsbaarheid, angst en wisselende emoties.

Wetenschappelijk onderzoek door het team van T. Field (zie links) heeft aangetoond dat door het ondergaan van een shiatsu massage (in dit geval uitgevoerd op een speciale stoel) de hoeveelheid cortisol in het speeksel afneemt! De ‘proefkonijnen’ waren minder angstig, ongerust en gestresst op het werk. Zij konden na de massage beter presteren!